भाव 6 · अरि (Ari)
6वा भाव — अरि (Ari) भाव — शत्रू, कर्ज, रोग आणि दैनंदिन काम दर्शवतो.
याचा नैसर्गिक कारक मंगळ (Mars) आहे.
- कारक ग्रह
- मंगळ (Mars)
- वर्गीकरण
- दुःस्थान (कठीण) · उपचय (वृद्धी)
आढावा
अरि भाव (Ari bhava), म्हणजेच जन्मकुंडलीतील सहावे स्थान, हे राशिचक्रातील सर्वात गैरसमज असलेल्या तरीही शांतपणे परिवर्तन घडवणाऱ्या क्षेत्रांपैकी एक आहे. पराशरांच्या बृहत्पराशर होराशास्त्रातील (Brihat Parashara Hora Shastra - BPHS) शास्त्रीय रचनेत बारा स्थाने कार्यात्मक श्रेणींमध्ये विभागली जातात, आणि सहावे स्थान दुहेरी ओळख धारण करते. ते एक दुःस्थान (dusthana) आहे (म्हणजे "कठीण स्थान," आठव्या आणि बाराव्या स्थानांसह संघर्ष आणि दुःखाच्या तीन स्थानांपैकी एक), तरीही ते एकाच वेळी एक उपचय (upachaya) आहे ("वृद्धीचे स्थान," जिथे प्रयत्नांद्वारे काळाच्या ओघात गोष्टी सुधारतात). हा विरोधाभास त्याचे स्वरूप ठरवतो: अरि प्रतिकूलतेने सुरुवात करते पण चिकाटीला फळ देते. त्याचे नैसर्गिक कारक (karakas - significators) मंगळ (Mangala/Mars) आहेत, जो संघर्ष, धैर्य आणि युद्धाचा ग्रह आहे, आणि शनि (Shani/Saturn), जो शिस्त, सेवा आणि सहनशीलतेचा ग्रह आहे—हे दोघे मिळून योद्धा आणि श्रमिकाचे आदिरूप (archetypes) आहेत. ते ना केंद्र (kendra - कोनीय चतुर्थांश) आहे ना त्रिकोण (trikona - भाग्याचा त्रिकोण), त्यामुळे ते सुख प्रदान करत नाही. ते नेमके यासाठी महत्त्वाचे आहे कारण जीवनातील घर्षणे—आजार, विरोध, कर्तव्य—इथे भेटतात आणि जिंकली जातात, आणि कारण चांगल्या प्रकारे हाताळलेले सहावे स्थान अशी लवचिकता निर्माण करते जी कोणतेही सौम्य स्थान शिकवू शकत नाही.
कशाचे कारक
अरि हे संघर्ष आणि त्याच्या निराकरणाच्या संपूर्ण क्षेत्रावर अधिकार गाजवते. सर्वात प्रथम ते शत्रू (shatru - शत्रू आणि प्रतिस्पर्धी) यांच्यावर राज्य करते—उघड विरोधक, प्रतिस्पर्धी, आणि जे एखाद्याच्या उद्दिष्टांना विरोध करतात—त्यांच्यावर मात करण्याच्या क्षमतेसह; बलवान सहावे स्थान शास्त्रीयदृष्ट्या शत्रूंकडून पराभवाऐवजी शत्रूंवर विजय असे वाचले जाते. ते रोग (roga - रोग), शरीराचे विकार आणि त्यांचे उपचार यांचे प्रतिनिधित्व करते, ज्यामुळे ते आरोग्य, दीर्घकालीन आजार आणि उपचार यांचे प्रमुख स्थान बनते. ते ऋण (rina - कर्ज आणि उसनवारी), आर्थिक बंधने, आणि परतफेडीची शिस्त यांच्यावर अधिकार गाजवते. या स्थानाखाली सर्व प्रकारच्या अडथळे आणि विघ्ने (vighna), खटले, वाद, आणि कायदेशीर संघर्ष येतात, आणि स्पर्धेचे संपूर्ण क्षेत्र येते—परीक्षा, स्पर्धा, आणि पदासाठीची शत्रुता. अत्यंत महत्त्वाचे म्हणजे, अरि हे दैनंदिन काम आणि सेवा (seva), नोकरी, अधीनस्थ, आणि ज्या श्रमाने माणूस कमाई करतो त्या श्रमाचे स्थान आहे; ते कामगार, नोकर, आणि ज्याची सेवा केली जाते त्याचे वर्णन करते. फलदीपिका (Phaladeepika) आणि पराशरी परंपरा इथे मातृपक्षातील नातेवाईक, विशेषतः मामा (matula), आणि विस्ताराने पुढील वापरात पाळीव प्राणी व लहान जनावरे यांनाही नेमून देतात. अशा प्रकारे ते अशा प्रत्येक गोष्टीचे भाव आहे ज्यासाठी कष्ट करावे लागतात, जी सहन करावी लागते, आणि जी शेवटी जिंकावी लागते—संघर्षाचे एक स्थान जे, उपचय असल्याने, सातत्यपूर्ण प्रयत्नाने अधिक बलवान होत जाते.
या भावातील ग्रह
अरिमधील ग्रहस्थितीबाबत एक टिकाऊ शास्त्रीय तत्त्व लागू होते: कारण ते एक उपचय आहे, पापग्रह (papa/krura grahas - क्रूर ग्रह) इथे सौम्य स्थानांपेक्षा अनेकदा अधिक चांगली कामगिरी करतात, आणि सहाव्या स्थानाच्या स्वतःच्या अडचणींवर मात करण्यासाठी बळ मिळवतात. मंगळ (Mangala/Mars) आणि शनि (Shani/Saturn), हे नैसर्गिक कारक, आणि रवि (Ravi/Sun) चांगले फळ देतात, आणि शत्रू, रोग व कर्ज जिंकण्यासाठी लढाऊ वृत्ती व सहनशक्ती प्रदान करतात—त्यांचा कठोरपणा जातकाच्या अंतर्मुख न होता शत्रूंविरुद्ध बहिर्मुख होतो. राहू (Rahu) देखील सहाव्या स्थानात प्रभावी असल्याचे वारंवार उद्धृत केले जाते, जो संघर्ष व स्पर्धेत चतुराई प्रदान करतो. शुभग्रह (saumya grahas - सौम्य ग्रह) एक अधिक सूक्ष्म चित्र मांडतात. गुरु (Guru/Jupiter) आणि शुक्र (Shukra/Venus), ज्यांची कृपा त्रिकोण व केंद्रांना प्राधान्य देते, त्यांच्या फलदायित्वाला इथे काहीशी उणीव भासू शकते, कारण त्यांचा सौम्यपणा संघर्षात खर्च होतो; अरिमधील शुभग्रह त्याच गोष्टींना (शत्रू, आजार) बलवान करू शकतो ज्यांना माणूस दुर्बल करू इच्छितो, दुःस्थानांमधील शुभग्रहांबाबतच्या शास्त्रीय सावधानतेनुसार. इथे स्थित चंद्र (Chandra/Moon) पारंपरिकदृष्ट्या संवेदनशील असतो, जो चिंता किंवा आरोग्याच्या समस्यांकडे कल दाखवतो. सर्वात प्रबळ नियम असा की हे स्थान लवचिक व लढाऊ व्यक्तींना अनुकूल आहे, सौम्य व्यक्तींना नाही.
भावेश
भावेश (bhavesha - स्थानाधिपती), म्हणजे अरिच्या आरंभबिंदूवरील राशीवर राज्य करणारा ग्रह, हा सहाव्या स्थानाच्या बाबी कशा उलगडतात हे ठरवतो, कारण शास्त्रीय ज्योतिष असे मानते की एखादे स्थान मुख्यतः त्याच्या अधिपतीच्या स्थिती व स्थानाद्वारे फळे देते. षष्ठेश (shashthesha - सहावा अधिपती) हा विलक्षण आहे: कारण हे स्थान स्वतःच एक दुःस्थान आहे, परंपरा अनेकदा दुर्बल किंवा वाईट स्थितीत असलेल्या षष्ठेशाला, विरोधाभासी रीतीने, हितकारक मानते—कारण तो रोग, कर्ज आणि शत्रुता या स्थानाच्या नकारात्मक फलितांना दुर्बल करतो. उलटपक्षी, अत्यंत बलवान सहावा अधिपती, चांगल्या स्थितीत नसल्यास, त्याच त्रासांना वाढवू शकतो. स्थान फार महत्त्वाचे ठरते. जेव्हा षष्ठेश दुसऱ्या दुःस्थानात (सहावे, आठवे किंवा बारावे) असतो, तेव्हा शास्त्रीय "विपरीत" (vipareeta - उलटा) किंवा उलथापालथीचे तत्त्व कार्य करू शकते, जे उघड पीडेला अनपेक्षित लाभ व शत्रूंवर विजयात रूपांतरित करते. उलट जेव्हा सहावा अधिपती केंद्र किंवा त्रिकोणात प्रतिष्ठेसह विराजमान असतो, तेव्हा तो विरोधावर मात करण्याचे कौशल्य, स्पर्धात्मक यश, आणि सेवाभिमुख क्षमता प्रदान करू शकतो, पण त्याबरोबरच तो ज्या स्थानात राहतो त्या स्थानाच्या बाबींमध्ये या स्थानाची घर्षणे वळवण्याचा धोकाही असतो. अशा प्रकारे वाचकाने नेहमी षष्ठेश कुठे जातो आणि तो किती चांगल्या स्थितीत आहे याचा माग काढला पाहिजे, कारण सहाव्या स्थानाची कथा तिथे लिहिलेली असते.
बल आणि सक्रियता
अरिचे बल हे त्याच्या दुहेरी स्वरूपाचे भान ठेवून लावलेल्या मानक शास्त्रीय निकषांनुसार जोखले जाते. त्यात व्यापणाऱ्या ग्रहांचा विचार केला जातो (मंगळ, शनि किंवा रवि यांसारखे लवचिक ग्रह त्यात आहेत का?), त्याला शुभ किंवा पापग्रहांकडून मिळणाऱ्या दृष्टी (drishti), आणि सर्वांहून अधिक त्याच्या अधिपतीची प्रतिष्ठा व स्थान (बल/bala—षष्ठेश उच्च आहे, स्वगृही आहे, की नीच व पीडित आहे). कारण सहावे स्थान हे दुःस्थान आणि उपचय दोन्ही आहे, "बलवान" सहावे स्थान म्हणजे सोपे स्थान असे नव्हे; त्याचा अर्थ शत्रूंचा पराभव करण्याचे, रोगाला प्रतिकार करण्याचे, कर्ज फेडण्याचे, आणि स्पर्धा जिंकण्याचे सामर्थ्य—इथले बल हे लढाऊ व वाढणारे असते, आरामदायी नव्हे. उपचय असल्याने, त्याची फळे वैशिष्ट्यपूर्णरीत्या वयासोबत आणि सातत्यपूर्ण प्रयत्नासोबत सुधारतात. सक्रियता ही शास्त्रीय काळनिर्णयाच्या चौकटीनुसार होते: अरिच्या बाबी त्याच्या अधिपतीच्या आणि त्यात स्थित ग्रहांच्या महादशा व अंतर्दशा (mahadasha and antardasha - मुख्य व उपकाळ) दरम्यान, आणि गोचर (gochara - भ्रमण) दरम्यान—विशेषतः शनि व मंगळाच्या—सहाव्या स्थानावरून व त्याच्या अधिपतीवरून पिकतात. स्थानावरून पापग्रहांच्या मंद गोचरांचा योग वारंवार संघर्ष, आजार किंवा कठोर कामाच्या घटनांशी जुळतो, तर चांगल्या स्थितीतील षष्ठेशाची अनुकूल दशा स्पर्धात्मक विजय आणि दीर्घकालीन त्रासांवर प्रभुत्व घेऊन येते.
वैदिक ज्योतिषात बारा भाव हे जीवनाचे क्षेत्र आहेत; ग्रहाची भाव-स्थिती त्याचे फळ कोठे प्रकट होईल हे दर्शवते.
वरील सर्व वर्णन अरिचे परंपरेने मांडलेल्या पद्धतीनुसार अमूर्त स्वरूपात केले आहे; तुमचे स्वतःचे सहावे स्थान त्याच्या स्वतःच्या आवाजात बोलते. त्याच्या आरंभबिंदूवरील राशी, त्याच्या अधिपतीचे स्थान, प्रतिष्ठा व दृष्टी, त्यात वसलेले ग्रह, आणि सध्या चालू असलेली दशा हे सर्व मिळून हे स्थान तुमच्या जीवनात संघर्ष देते की कष्टाने मिळवलेला विजय हे ठरवतात. ही शक्ती प्रत्यक्षात तुमच्यासाठी कशी मांडलेली आहे हे पाहण्यासाठी, तुमची जन्मकुंडली तयार करा आणि तुमचे अरि, त्याचा अधिपती, आणि त्यात स्थित ग्रह शोधा. तुमचे सहावे स्थान तुमचे काम, आरोग्य, आणि प्रतिकूलतेवरील विजय यांना कसे आकार देते याच्या अधिक सखोल वाचनासाठी, वैयक्तिक सल्लामसलत हे धागे सविस्तरपणे उलगडू शकते.