राहू (Rahu)
राहू (Rahu) हा एक नैसर्गिक छाया ग्रह आहे, ज्याची विंशोत्तरी दशा 18 वर्षांची असते.
कारक म्हणून राहू (Rahu) सांसारिक इच्छा, परदेशी गोष्टी, आसक्ती आणि अचानक बदल दर्शवतो.
- स्वभाव
- छाया
- स्वराशी
- —
- उच्च राशी
- —
- नीच राशी
- —
- मूलत्रिकोण
- —
- विंशोत्तरी दशा
- 18 वर्षे
- रत्न (स्वामीचे)
- गोमेद
आढावा
राहू म्हणजे उत्तर चंद्रपात (चंद्राचा मार्ग क्रांतिवृत्ताला जिथे छेदतो तो आरोही बिंदू) — हा कोणताही भौतिक पिंड नसून एक छाया ग्रह आहे; ग्रहणाच्या भूमितीतून जन्मलेला, आणि पुराणकथेनुसार अमृत चोरणाऱ्या असुराच्या तुटलेल्या मस्तकातून उत्पन्न झालेला. नवग्रहांमध्ये त्याची गणना नैसर्गिक पापग्रह म्हणून होते — धूम्रवर्ण, सर्परूप, आणि आपल्या तामसी प्रभावाने शनीसारखा, पण त्याहून अधिक वेगवान व अनिश्चित. तो राशिचक्रातून सदैव वक्री गतीने भ्रमण करतो. धड नसलेले केवळ मस्तक असल्याने तो भेदभावाशिवाय गिळंकृत करतो — अतृप्त तृष्णा, वृद्धी (amplification) आणि मर्यादांचे उल्लंघन याचे तो प्रतीक आहे. शास्त्रग्रंथ त्याला मायेचा महान कारक मानतात — तो पडदा जो सांसारिक आभास वाढवून सत्य झाकून टाकतो. तो कोणत्याही राशीचा स्वामी नाही आणि त्याच्या स्वतःच्या मालकीचे कोणतेही द्रव्य नाही; ज्या राशी, भाव आणि ग्रहाला तो स्पर्श करतो त्याचाच रंग तो धारण करतो — तारा-ग्रह व प्रकाशमान ग्रहांमध्ये एक स्वतंत्र कारक म्हणून नव्हे, तर एका वर्धक व विकृतीकारक भिंगासारखा (magnifying, distorting lens) तो कार्य करतो.
कारकत्व
राहू हा तीव्र काम — प्रखर सांसारिक इच्छा व महत्त्वाकांक्षा — याचा कारक आहे; तसेच व्यसन, आसक्ती (obsession) आणि जीवाला संसाराकडे बाहेर खेचणाऱ्या ग्रस्ततांचा (fixations) तो कारक. तो माया, कपट, गुप्तता, विष, अज्ञात मूळ असलेला रोग, आणि जे काही अपारंपरिक, निषिद्ध किंवा बहिष्कृत आहे त्या सर्वांचे सूचन करतो. परदेश, परभाषा व परकीय लोक, स्थलांतर (immigration) आणि दूरदेशीच्या गोष्टी; म्लेच्छ, बाहेरचा, तंत्रज्ञ आणि हातचलाखी करणारा (manipulator) — हे सर्व त्याच्या अधिपत्याखाली येतात. आकस्मिक, अनर्जित व अपारंपरिक लाभ — अचानक मिळणारी संपत्ती, सट्टा, नियतीची लॉटरी — जितक्या सहजतेने तो देतो, तितक्याच सहजतेने आकस्मिक पडझडही आणतो. काही मतांनुसार तो पितामह (वडिलांचे वडील) याचा कारक आहे; तसेच साप व सर्पविद्या, जुगार आणि जनआंदोलने (mass movements) यांचाही. भावाधिपत्य नसल्याने त्याचे कारकत्व मुख्यतः एकादश भावातून (लाभ, इच्छा) आणि तो ज्या भावात असतो त्या भावातून प्रकट होते. उत्तरकालीन परंपरा यावर भर देते की त्याचे परिणाम शनीचे अनुकरण करतात, त्यामुळे त्याच्या सूचनांना शनीचाच रंग येतो — विभक्तता, विलंब आणि अखेरीस कष्टाने कमावलेली सांसारिक प्राप्ती.
प्रतिष्ठा आणि स्थान
छाया ग्रह असल्याने राहूच्या मालकीची कोणतीही राशी नाही आणि त्याला मूलत्रिकोणही नाही; त्याचे बल (dignity) हा प्रमाणग्रंथांमध्ये खरोखरच वादाचा विषय आहे. एक सामान्य मत त्याचा उच्च वृषभेत मानते, तर इतर गणनांनुसार मिथुनेत, आणि नीच त्याच्या समोरच्या राशीत — वृश्चिकेत किंवा धनूत; काही वृषभ उच्च व वृश्चिक नीच मानतात, तर आणखी काहींचे म्हणणे असे की पाताला (node) मुळात कोणताच उच्च-नीच नसतो. अधिपत्य नसल्यामुळे त्याचे बल राशीपेक्षा भाव, राशीस्वामी आणि युती यांवरून अधिक जोखले जाते: राहू ज्या राशीत बसतो त्या राशीच्या स्वामीप्रमाणे, आणि ज्या ग्रहाशी तो युक्त होतो किंवा ज्याची त्याच्यावर दृष्टी असते त्या ग्रहाप्रमाणे वागतो. सुस्थित व अपीडित असताना — विशेषतः शुभग्रहासह, उपचय भावात, किंवा बलवान राशीस्वामीच्या अधिपत्याखाली — तो असाधारण सांसारिक यश, परकीय वा अपारंपरिक क्षेत्रांवर प्रभुत्व, आणि राजयोग प्रदान करतो. पीडित असताना तो गोंधळ, बदनामी, विषासमान हानी, भीतिग्रस्तता (phobia) आणि आत्मवंचना घेऊन येतो.
भावांमध्ये
केंद्रांमध्ये (१/४/७/१०) राहू बलवान व सांसारिक बनतो, बहुधा महत्त्वाकांक्षा, अपारंपरिक प्रसिद्धी, आणि अपीडित असल्यास राजयोगाची रूपे निर्माण करतो — तरी प्रथम व सप्तम भावात तो आसक्ती वा कपटामुळे स्व-प्रतिमा, विवाह व भागीदारी बिघडवू शकतो. त्रिकोणांमध्ये (१/५/९) — धर्म व पूर्वपुण्याचे भाव — तो आकस्मिक तेज, सट्ट्याचे भाग्य आणि गूढविद्येची आवड देऊ शकतो, तरी पीडित असल्यास बुद्धी, संतती वा श्रद्धा अस्थिर करू शकतो. शास्त्रीयदृष्ट्या असे म्हटले जाते की राहू दुःस्थानांमध्ये (६/८/१२) विलक्षण सहजतेने फल देतो: षष्ठात तो शत्रू, रोग व ऋण यांचा पराभव करून स्पर्धेत विजय देतो; द्वादशात तो परदेशवास, एकांत व मोक्षाभिमुख साधनांना अनुकूल असतो पण साधनसंपत्ती संपवतो; अष्टम गूढाकडील ओढ, आयुष्याची कोडी आणि आकस्मिक उलथापालथ अधिक गहिरी करते. सर्वात स्वाभाविकपणे तो लाभ व इच्छांच्या एकादश भावाला रंग देतो, आणि तो ज्या भावात वास करतो त्याला वाढवून अतिरेकाकडे विकृत करतो.
आपल्या दशेत
राहू महादशा अठरा वर्षे चालते आणि विम्शोत्तरी दशांमधील सर्वात अनिश्चित (unpredictable) दशा म्हणून ती प्रसिद्ध आहे — भाव, राशी, राशीस्वामी व युती यांद्वारे राहू जे काही वचन देतो त्याचे ती वर्धन करते. सुस्थित असताना — बलवान राशीस्वामी, शुभसंगती, उपचय किंवा योग्य रीतीने हाताळलेली दुःस्थानस्थिती — ती आकस्मिक व अपारंपरिक उन्नती आणू शकते: परदेशप्रवास वा परदेशवास, तंत्रज्ञानातून लाभ, सट्टा वा अपरंपरागत मार्गांनी प्राप्ती, तीव्र महत्त्वाकांक्षेला मिळणारे फळ, आणि सांसारिक कौशल्यावर प्रभुत्व — पण बहुधा परिपूर्तीच्या आधी सुरुवातीलाच अशांतता येते. दुःस्थित असताना किंवा कार्यात्मक शुभग्रहाला पीडा देत असताना, तीच अठरा वर्षे गोंधळ, बदनामी, कपट, व्यसन, अज्ञात रोग, खटले, भीतिग्रस्तता आणि कोणतीही पूर्वसूचना न देता येणाऱ्या पडझडी घेऊन येऊ शकतात. अंतर्दशांचे वाचन उपस्वामीच्या स्वतःच्या स्थितीवरून आणि त्याच्या राहूशी असलेल्या संबंधावरून केले जाते — सुरुवातीची राहू-राहू आणि नंतरच्या पापग्रहांच्या अंतर्दशा बहुधा सर्वात कसोटीच्या ठरतात. शास्त्रीय पद्धत चालू भुक्ती, गोचर आणि दशेची आरंभीची वर्षे यांचा विचार करते, कारण राहूची फळे या दीर्घ कालखंडात असमानपणे पिकत जातात.
उपाय
राहूचे पारंपरिक शमन (propitiation) हे आत्मचिंतनासाठी उपयुक्त शिस्त म्हणून पाहणे उत्तम, कोणत्याही हमीच्या यंत्रणेसारखे नव्हे. शास्त्रीय रत्न म्हणजे गोमेद (hessonite), आणि इथे दुहेरी सावधगिरी आवश्यक आहे: राहू हा नैसर्गिक — आणि बहुधा कार्यात्मक — पापग्रह असल्याने, त्याचे रत्न सुचवल्याने आधीच हानिकारक असलेली स्थिती अधिक बळकट होऊ शकते; म्हणून कोणतीही शिफारस करण्यापूर्वी काळजीपूर्वक कुंडलीवाचन आवश्यक आहे. प्रचलित उपायांमध्ये "ॐ रां राहवे नमः" हा मंत्र किंवा वैदिक राहू सूक्त, त्याच्या ठरलेल्या जपसंख्येने म्हणणे यांचा समावेश होतो; राहूचा स्वतःचा असा कोणताही वार नाही, तरी त्याच्या शनी-सादृश्यामुळे शनिवार सर्रास वापरला जातो. तामसी व काळ्या वस्तूंचे दान — काळे वा बहुरंगी वस्त्र, तीळ, मोहरीचे तेल, गरीब व बहिष्कृतांना घोंगड्या, कुत्र्यांना खायला घालणे — तसेच उपेक्षित व परकीयांची सेवा, हे परंपरेने सुचवले जाते. या सर्वांहून महत्त्वाचे म्हणजे एक पात्र ज्योतिषी प्रथम त्या पाताचा प्रत्यक्ष भाव, बल व दशा तपासतो, कारण पापी राहूला बळकट करणे उपशम करण्याऐवजी स्थिती अधिक बिघडवू शकते; नम्रता आणि आत्मपरीक्षण कोणत्याही कर्मकांडाहून श्रेष्ठ आहे.
वैदिक ज्योतिषात नऊ ग्रह हे गतिशील कारक आहेत, ज्यांची स्थिती आणि दशा जीवनातील घटनांचा काळ ठरवतात.
वरील काहीही तुमच्या आयुष्यावरचा निकाल नाही; ही तर केवळ ती शब्दसंपदा आहे जिच्यातून तुमची कुंडली एक वाक्य रचते. राहू हे एकच अक्षर आहे — अर्थ तेव्हाच येतो जेव्हा त्याचा भाव व राशी, त्याच्या राशीस्वामीचे बल, ज्या ग्रहांशी तो युक्त होतो वा ज्यांची त्याच्यावर दृष्टी असते ते, आणि सध्या चालू असलेली दशा — हे सर्व एकत्र पाहिले जातात. जो पात एका कुंडलीला आसक्ती व कपटाने उद्ध्वस्त करतो, तोच दुसऱ्याला परकीय भाग्य व अपारंपरिक प्रभुत्वापर्यंत उंचावतो — हे तो उपचयात बसला आहे का, बलवान स्वामीच्या अधिपत्याखाली आहे का, की शुभग्रहाशी बांधलेला आहे यावर अवलंबून असते. केतूशी — सप्तमभावस्थ त्याच्या छायेशी — असलेला त्याचा अक्ष संपूर्णपणे वाचला पाहिजे, कारण दोन्ही पात एक जोडी म्हणून बोलतात. "राहू काय करतो?" असे विचारू नका, तर "हा राहू, या भावात, या राशीत, या चालू दशेत, माझ्या कुंडलीत काय करतो?" असे विचारा. संपूर्ण कुंडलीचे पूर्ण व प्रामाणिक वाचनच — कधीही एकच ग्रहस्थान वेगळे काढून नव्हे — याचे उत्तर देऊ शकते.