मंगळ (Mars)
मंगळ (Mars) हा एक नैसर्गिक पाप (अशुभ) ग्रह आहे, ज्याची विंशोत्तरी दशा 7 वर्षांची असते.
कारक म्हणून मंगळ (Mars) ऊर्जा, धैर्य, भावंडे आणि भूमी दर्शवतो.
- स्वभाव
- पाप (अशुभ)
- स्वराशी
- मेष (Aries) · वृश्चिक (Scorpio)
- उच्च राशी
- मकर (Capricorn)
- नीच राशी
- कर्क (Cancer)
- मूलत्रिकोण
- मेष (Aries)
- विंशोत्तरी दशा
- 7 वर्षे
- रत्न (स्वामीचे)
- पोवळे
आढावा
नवग्रहांमध्ये मंगळ — तो लाल ग्रह — आकाशाचा सेनापती; रक्त आणि अग्नीच्या रंगाचा वर्ण असलेला, स्वर्गाच्या योद्धाशक्तीचा प्रतिनिधी. शास्त्रानुसार त्याची गणना पापग्रहांमध्ये (नैसर्गिक क्रूरग्रहांमध्ये) होते; तो तेजस् म्हणजेच अग्नितत्त्वाचे मूर्त रूप आहे — उष्णता, आक्रमकता, प्रेरणा आणि कृती करण्याची कच्ची इच्छाशक्ती. सूर्य जर राजा आणि चंद्र मनाचा मंत्री असेल, तर मंगळ हा आज्ञेची अंमलबजावणी करणारा, कापणारा आणि रक्षण करणारा योद्धा आहे. त्याची प्रकृती पित्त, तत्त्व अग्नी, दिशा दक्षिण आणि धातू तांबे. तो मंगळवारचा अधिपती; पौराणिक गणनेत पृथ्वीपासून जन्मलेल्या (भौम, कुज) त्या तरुण, लालसर, शूलधारी रूपाशी जोडलेला — आवेग आणि शौर्याचा अधिष्ठाता. योग्य स्थितीत असल्यास तो शिस्तबद्ध धैर्य देतो; अनियंत्रित असल्यास क्रोध, इजा आणि घाईकडे झुकतो. ग्रहांमध्ये तो ऊर्जेचा अपरिहार्य स्रोत आहे; कितीही शहाणपणाचा प्रयत्न असो, त्या शक्तीशिवाय तो कधीही गतीत येत नाही.
कारकत्व
मंगळ हा ऊर्जा, धैर्य आणि प्राणशक्तीचा कारक — प्रयत्न, महत्त्वाकांक्षा आणि शारीरिक बलामागील शक्ती. तो भावंडांचा, विशेषतः धाकट्या भावांचा (भ्रातृकारक), आणि शौर्य-उपक्रमाच्या तृतीय भावाचा नैसर्गिक कारक आहे. तो भूमी आणि स्थावर मालमत्तेचा अधिपती; भूमी (भूदेवी)शी घनिष्ठपणे जोडलेला असल्याने स्थावर मालमत्ता, शेती आणि जमिनीच्या वारसाहक्काचा प्रमुख सूचक. तीक्ष्ण आणि अचानक घडणाऱ्या गोष्टींचा ग्रह म्हणून तो अपघात, कापणे, भाजणे, जखमा, शस्त्रे, शस्त्रक्रिया, ताप आणि पित्तजन्य रोगांचा कारक आहे. शरीरात तो रक्त, स्नायू, पित्त आणि मज्जेचा अधिपती; डोके आणि प्रजननशक्तीवर त्याचे आधिपत्य. सैनिक, अभियंते, शल्यचिकित्सक, खेळाडू, पोलीस आणि धातू-अग्नी-बलाशी काम करणाऱ्या सर्वांना तो दर्शवतो. स्पर्धात्मक प्रेरणा, तांत्रिक कौशल्य आणि दृढ परिश्रमाने अडथळे पार करण्याची क्षमता तो प्रदान करतो.
प्रतिष्ठा आणि स्थान
मंगळ दोन राशींचा अधिपती — मेष, एक चर अग्नी राशी, आणि वृश्चिक, गूढ खोली व तीव्रता असलेली स्थिर जल राशी. त्याचा मूलत्रिकोण मेषाच्या आरंभिक अंशांत आहे, जिथे त्याची ऊर्जा सर्वांत शुद्ध व रचनात्मक रूपात प्रकट होते. तो मकरेत उच्च होतो — शनीची शिस्तबद्ध, संरचित राशी — जिथे त्याची कच्ची शक्ती सातत्यपूर्ण, पद्धतशीर साधनेत घडवली जाते आणि उच्च मंगळ असलेल्या जातकाला मोठी कार्यकारी क्षमता देते. तो कर्केत नीच होतो — चंद्राची मृदू जल राशी — जिथे अग्नी जलाला भेटतो आणि त्याची योद्धाप्रेरणा अस्वस्थता, भावनिक क्षोभ किंवा दिशाहीन आक्रमकतेत विखुरते. बलवान, सुस्थित आणि पीडारहित मंगळ धैर्य, नेतृत्व, दृढ आरोग्य, भूसंपत्ती आणि शत्रूंवर विजय देतो. दुर्बल, अस्तंगत किंवा पापपीडित असल्यास तो क्रोध, आवेग, जखमा, खटले, रक्तविकार आणि भावांशी भांडणांकडे झुकतो.
भावांमध्ये
केंद्रांमध्ये (1, 4, 7, 10) मंगळ बल व उपक्रम देतो — दशमात आज्ञा व उद्योगासाठी विशेष बलवान — मात्र लग्नापासून प्रथम, चतुर्थ, सप्तम, अष्टम किंवा द्वादश स्थानी त्याची स्थिती वैवाहिक सामंजस्यावर परिणाम करणारा प्रसिद्ध मंगळ (कुज) दोष निर्माण करते; तो एकट्याने न वाचता भंगयोगांसह तोलावा असे शास्त्रे आग्रहाने सांगतात. त्रिकोणांत (1, 5, 9) — धर्म व भाग्य भाव — त्याचा अग्नी रचनात्मक व धर्मयुक्त होतो; धैर्यशील, तत्त्वनिष्ठ कर्मास अनुकूल, आणि पंचमात तांत्रिक किंवा सट्टा क्षेत्रांत तीक्ष्ण बुद्धी देतो. दुःस्थानांत तो बहुधा कमी हितकारक — षष्ठ त्याला चांगला जुळतो, रुचक-सदृश योद्धास्वभावाने शत्रू, रोग व कर्जावर विजय देतो, तर अष्टम व द्वादश अपघात, शस्त्रक्रिया, गुप्त संघर्ष किंवा घाईमुळे हानी दर्शवू शकतात. प्रयत्न व युद्धाच्या तृतीय व षष्ठ भावांवर तो सर्वांत नैसर्गिकपणे प्रभाव टाकतो.
आपल्या दशेत
मंगळाची विंशोत्तरी महादशा सात वर्षे चालते; ग्रह बलवान, सुस्थित व पीडारहित असल्यास ती ऊर्जा, धैर्य व निर्णायक कर्माच्या लाटा आणते — भूमी-मालमत्तेतून लाभ, स्पर्धेत विजय, आज्ञापदांवर बढती, अभियांत्रिकी किंवा तांत्रिक साधना, शारीरिक तेज आणि दीर्घकाळ पुढे ढकललेले उपक्रम हाती घेण्याचे धैर्य. अनुकूल अंतर्दशांमध्ये विवाह, वाहन किंवा स्थावर मालमत्तेचे संपादन, भावंडांकडून किंवा त्यांना पाठिंबा फळू शकतो. मंगळ दुर्बल, नीच, अस्तंगत किंवा पीडित असल्यास, तोच काळ त्याच्या स्वभावाची छायाबाजू आणतो — अपघात, कापणे, शस्त्रक्रिया, ताप, रक्तसंबंधी आजार, भांडणे, खटले, नंतर पश्चात्ताप होणारे आवेगी निर्णय, भावांशी वाद, आणि क्रोध-घाईमुळे हानी. महादशेतील अंतर्दशा हे नियंत्रित करतात — शुभ उप-अधिपती त्याला मृदू करतात, तर पापग्रहांच्या किंवा अष्टम/द्वादश अधिपतींच्या उपदशा त्याच्या अधिक कठीण, इजाकारक प्रवृत्ती केंद्रित करू शकतात.
उपाय
मंगळाला प्रसन्न करण्याचे पारंपरिक उपाय आत्मचिंतनासाठी सहाय्यक शिस्त म्हणून दिले जातात, हमी दिलेले उपाय म्हणून नव्हे. शास्त्रोक्त रत्न लाल पोवळे (प्रवाळ); पारंपरिकरीत्या सोने किंवा तांब्यात जडवून मंगळवारी अनामिकेत परिधान करतात — तरीही पोवळे खऱ्या सावधगिरीने सुचवले जाते, कारण ज्या कुंडलीत मंगळ पापी म्हणून कार्य करतो (उदा. अशुभ भावाधिपती म्हणून) तिथे त्याला बलवान करणे अडचण वाढवू शकते; कोणतेही रत्न सुचवण्याआधी पात्र ज्योतिषाने त्याचे वास्तविक भावाधिपत्य, बल व योग अवश्य तपासावेत. सहाय्यक अनुष्ठानांत मंगळ बीज मंत्र (ॐ अं अंगारकाय नमः) किंवा कुजासाठी नवग्रह स्तोत्रातील श्लोकाचा जप, मंगळवाराचा सन्मान, हनुमान किंवा सुब्रह्मण्य (कार्तिकेय) यांची उपासना, आणि लाल वस्तूंचे दान — मसूर डाळ, तांबे, लाल वस्त्र किंवा भूमीशी संबंधित दान यांचा समावेश होतो. ही स्थैर्य व आत्मसंयमाची साधने आहेत, कधीही फलाची यांत्रिक हमी नव्हे.
वैदिक ज्योतिषात नऊ ग्रह हे गतिशील कारक आहेत, ज्यांची स्थिती आणि दशा जीवनातील घटनांचा काळ ठरवतात.
आतापर्यंत सांगितलेले सर्व म्हणजे मंगळाची अमूर्त शब्दावली मात्र; तुमचीच कुंडली म्हणजे तो एकच अक्षर आपला खरा अर्थ मिळवणारे वाक्य. तो ज्या भावात बसला आहे, राशी व तिची अवस्था (स्व, उच्च, नीच किंवा तटस्थ), त्याचा अंश व अवस्था, त्याला दृष्टी देणारे किंवा युती करणारे ग्रह, तुमच्या लग्नापासून तो अधिपती असलेले भाव, तो कोणत्या दोषात भंग झाला की दृढ झाला, आणि — निर्णायकरीत्या — कोणती महादशा व अंतर्दशा चालू आहे: हे सर्व मिळून त्याचा अग्नी तुमच्यासाठी घडवतो की जाळतो हे ठरवतात. दुःस्थानातील उच्च मंगळ केंद्रातील नीच मंगळासारखा मुळीच वागत नाही; अगदी तीच स्थिती एखाद्या सैनिकाला अनुकूल असू शकते तर एखाद्या विद्वानाला अस्वस्थ करू शकते. एकट्याने वाचलेला कोणताही एक नियम विश्वासार्ह नाही. म्हणून जबाबदार वाचन मंगळाबद्दलचा कोणताही सर्वसाधारण निष्कर्ष लादण्याऐवजी, तुमच्या संपूर्ण कुंडलीतील त्याची वास्तविक स्थिती तोलते.